Ngày 28/1/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Trung Quốc về nước và ở tại Pác Bó (Cao Bằng) trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam (Tranh tư liệu)

Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, chứng kiến cảnh nước mất, nhà tan, ngày 05/6/1911, vượt ra khỏi tư duy của các tiền bối cách mạng đương thời, với khát vọng “Tôi muốn đi ra ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta...”, Nguyễn Tất Thành rời bến cảng Nhà Rồng (Sài Gòn) ra đi tìm đường cứu nước. Trải qua nhiều năm hoạt động ở nước ngoài, Người đến được với chủ nghĩa Mác - Lênin và lựa chọn con đường cách mạng vô sản để giải phóng dân tộc. Những năm tháng bôn ba ở nước ngoài, trải qua nhiều công việc, hoạt động trong phong trào công nhân và phong trào giải phóng dân tộc ở nhiều châu lục, nhưng Nguyễn Ái Quốc luôn theo dõi sát tình hình trong nước, tập trung truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam. Người cũng tích cực chuẩn bị các điều kiện về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của một chính đảng cách mạng. Từ ngày 03 - 07/02/1930, Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau dấu mốc ấy, dù tiếp tục hoạt động trong điều kiện vô cùng gian nan, Người vẫn một lòng hướng về Tổ quốc, đau đáu tìm thời cơ trở về để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước. Năm 1940, tình hình thế giới có nhiều biến chuyển mau chóng, đặc biệt sau sự kiện phát xít Đức tấn công nước Pháp (ngày 15/6/1940) và Chính phủ Pêtanh chấp nhận mọi điều kiện đầu hàng phát xít Đức (ngày 22/6/1940), Người nhận định “Đây là thời cơ thuận lợi cho cách mạng Việt Nam. Ta phải tìm mọi cách về nước để tranh thủ nắm thời cơ. Chậm trễ lúc này là có tội với cách mạng”.

Ngày 28/01/1941, Nguyễn Ái Quốc về đến Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng (nay là xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng) sau 30 năm ra nước ngoài tìm đường cứu nước. Trở về Pác Bó, từ ngày 10 đến 19/5/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 của Đảng tại lán Khuổi Nậm (Pác Bó, xã Trường Hà). Hội nghị đã đề ra nhiều chủ trương, quyết sách quan trọng đối với cách mạng Việt Nam: Nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm vụ bức thiết nhất của cách mạng Đông Dương. Nhiệm vụ trước hết của cách mạng Việt Nam lúc này là phải giành cho được độc lập dân tộc và tự do, hạnh phúc cho đồng bào. Hội nghị đề ra chủ trương tiếp tục tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất, chỉ tịch thu ruộng đất của đế quốc và việt gian, chia lại ruộng công, giảm tô, rồi sau này sẽ tiến lên thực hiện đầy đủ chính sách “người cày có ruộng”. Hội nghị quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Việt Minh)... 

Trong thời gian này, trước những biến chuyển của tình hình thế giới và trong nước, vấn đề liên lạc với Trung ương ở miền xuôi càng trở nên đặc biệt quan trọng, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo khẩn trương thiết lập các “con đường quần chúng” từ Cao Bằng về miền xuôi; mở rộng phong trào “Nam tiến” để tạo sự kết nối từ Cao Bằng sang các hướng Bắc Kạn, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hà Giang; nối liền các căn cứ, phát triển phong trào cách mạng ở Việt Bắc gắn với phong trào cả nước, tạo điều kiện cho việc ra đời khu giải phóng sau này. Người cũng đã trực tiếp chỉ đạo mở các lớp huấn luyện phù hợp từng đối tượng cán bộ, nhất là thanh niên, kết hợp bồi dưỡng lý luận với rèn luyện thực tiễn và nhấn mạnh vấn đề đạo đức cách mạng.

Tháng 8/1941, Báo Việt Nam độc lập do Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp phụ trách được xuất bản, kiên trì vạch trần tội ác của đế quốc và tay sai, cổ vũ đoàn kết cứu nước. Trong điều kiện hoạt động bí mật, tờ báo duy trì nhiều số, ảnh hưởng vượt ra ngoài Cao Bằng, góp phần thúc đẩy sự ra đời và phát triển của các tổ chức Việt Minh ở vùng lân cận. Ngoài tờ báo, Người biên soạn nhiều sách để hướng dẫn phong trào cách mạng, phiên dịch nhiều tài liệu phục vụ tuyên truyền, huấn luyện, đào tạo cán bộ; phát động học văn hóa, xóa mù chữ, nâng trình độ để phong trào có nền tảng bền vững.

Trên mặt trận đối ngoại, từ Pác Bó, Nguyễn Ái Quốc chủ động xây dựng quan hệ quốc tế để tranh thủ các điều kiện thuận lợi cho cách mạng. Tháng 8/1942, Người lấy tên là Hồ Chí Minh, sang Trung Quốc với tư cách là đại biểu của phong trào Việt Minh và đại diện của Phân hội Việt Nam thuộc Hiệp hội quốc tế chống xâm lược. Tuy nhiên, Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt và giam cầm hơn một năm, giải qua hơn 30 nhà lao của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây. Tháng 02/1945, Người tiếp tục sang Côn Minh để tham dự Hội nghị Đồng minh chống phát xít, trực tiếp liên lạc với quân đội Đồng minh, bàn về việc phối hợp chiến đấu chống phát xít; chủ động đặt quan hệ với Mỹ, tranh thủ sự giúp đỡ vật chất từ phía Mỹ và hạn chế sự phá hoại của Quốc dân Đảng Trung Hoa đang tích cực chuẩn bị cho kế hoạch “Hoa quân nhập Việt” sau chiến tranh.

Cuối năm 1944, trước yêu cầu thực tiễn và thời cơ có nhiều biến chuyển, Người chỉ rõ: Đấu tranh phải tiến dần từ chính trị sang quân sự nhưng “chính trị trọng hơn quân sự”, Người chỉ thị thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Ngày 22/12/1944, Đội được thành lập tại khu rừng thuộc Nguyên Bình (tỉnh Cao Bằng), gồm 34 chiến sĩ, có chi bộ Đảng lãnh đạo, do đồng chí Võ Nguyên Giáp làm chỉ huy. Chấp hành chỉ thị “phải đánh thắng trận đầu”, chỉ sau hai ngày thành lập, Đội lần lượt giành thắng lợi ở Phai Khắt (25/12/1944) và Nà Ngần (26/12/1944), gây tiếng vang lớn, cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng trong cả nước.

Khi thời cơ tổng khởi nghĩa đến gần, tháng 5/1945, Người quyết định chuyển trung tâm lãnh đạo từ Pác Bó về Tân Trào (tỉnh Tuyên Quang) để thuận tiện cho việc chỉ đạo phong trào chung toàn quốc; chỉ thị thành lập Khu giải phóng Việt Bắc; thống nhất lực lượng vũ trang thành Việt Nam giải phóng quân và kêu gọi tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.

Có thể khẳng định, sự kiện Bác Hồ về nước mùa Xuân năm 1941 có ý nghĩa lịch sử quan trọng, đáp ứng đòi hỏi khách quan của phong trào cách mạng trong nước và sự phát triển của tiến trình lịch sử đấu tranh giành độc lập, giải phóng dân tộc Việt Nam. Người đã cùng Trung ương Đảng hoàn chỉnh chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, phát triển đường lối cách mạng giải phóng dân tộc, quy tụ lực lượng toàn Đảng, toàn dân vào mục tiêu cao nhất là giành độc lập dân tộc, giành chính quyền về tay Nhân dân. Từ đó, phong trào đấu tranh được thúc đẩy mạnh mẽ trên phạm vi cả nước; đồng thời hệ thống tổ chức Đảng từ Trung ương đến cơ sở được củng cố, tạo nền tảng vững chắc cho bước phát triển quyết định của cách mạng. Người cũng chủ động tranh thủ, xây dựng quan hệ với lực lượng Đồng minh chống chủ nghĩa phát xít, huy động sự ủng hộ quốc tế đối với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, góp phần quan trọng vào thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Sự kiện này thể hiện tầm nhìn chiến lược của vị Lãnh tụ thiên tài và để lại những bài học lớn cho cách mạng Việt Nam về: Xây dựng căn cứ địa và lực lượng cách mạng; dự báo và nhận định, đánh giá đúng tình hình, xu thế vận động của cách mạng từ đó kịp thời chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, sách lược cách mạng phù hợp với tình hình thực tiễn đặt ra; xác định đúng “thời cơ”, nhiệm vụ cách mạng; xây dựng thế trận lòng dân tuyệt đối trung thành với Đảng và cách mạng; tập hợp, xây dựng lực lượng cách mạng trong một mặt trận thống nhất rộng rãi; xây dựng Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Những bài học này có giá trị và ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hôm nay và mai sau. Nhất là trong thời kỳ phát triển vươn mình của dân tộc, xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc, sánh vai cùng các cường quốc năm châu.

Nguyễn Yến, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy