Tết sum vầy trong văn hóa Việt mang ý nghĩa thiêng liêng về sự đoàn viên, là dịp để các thành viên gia đình sau một năm vất vả trở về quây quần, chia sẻ yêu thương, tưởng nhớ tổ tiên và gắn kết tình thân. Đây là biểu tượng văn hóa đặc trưng, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tôn vinh giá trị gia đình và ước vọng bình an, hạnh phúc trong năm mới.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, Tết là thời điểm kết thúc một vòng thời gian 4 mùa chu chuyển, tống tiễn những điều xấu và chào đón một chu kỳ mới. Tiết xuân ấm áp, vạn vật sinh sôi nảy nở, hòa quyện với quy luật tự nhiên và trên hết, Tết là dịp của sự đoàn tụ. Dù cuộc sống vạn biến như thế nào thì trong tâm khảm của mỗi người dân Việt luôn hiện hữu những giá trị đẹp nhất của ngày Tết sum vầy, bởi đó chính là một phần văn hóa Việt, là hồn Việt và nhân cách người Việt.

Không khí dịp Tết Nguyên đán của người Việt thường bắt đầu vào ngày 23 tháng Chạp (Tết ông Công, ông Táo). Vào ngày này, nhà nào cũng sửa soạn một mâm cỗ tươm tất, cá chép, hương hoa để cúng ông Táo - theo truyền thuyết lên chầu trời. Từ lúc đó, mọi người đều cố gắng hoàn tất mọi việc, trở về trang hoàng nhà cửa, sắm sửa bày biện, đón người thân trở về quây quần, đoàn tụ bên nhau, đón không khí mùa xuân sau một năm làm việc vất vả.

Người dân đi thả cá tiễn ông công, ông táo về trời

Trong tâm khảm những người đi làm ăn, công tác xa nhà, “Về quê ăn Tết”, không phải là khái niệm thông thường đi hay về, mà là một hành trình về với cội nguồn, nơi chôn rau cắt rốn. Chỉ những ai phải đi xa mới nhớ, mới biết trân trọng từng giây phút được trở về bên người thân yêu ruột thịt trong những ngày Tết - phút giây cả nhà quây quần gói bánh, trông nồi bánh chưng bên bếp lửa hồng và đếm ngược để tiễn năm cũ, chào năm mới.

Thời khắc Giao thừa được coi là thời điểm linh thiêng và quan trọng nhất trong năm của mọi gia đình. Giây phút thiêng liêng ấy được thể hiện qua việc thực hành nghi lễ trang trọng trước bàn thờ tổ tiên và các thần linh để cầu mong về một năm mới an khang, mùa màng tươi tốt, con người bình yên, may mắn và thành đạt. Lòng hiếu đạo, sự thành kính đối với đấng sinh thành và những người đã mất, cũng chính là truyền thống hướng về cội nguồn, đạo lý của dân tộc.

Gia đình gói bánh trưng đón tết

Tết cổ truyền cũng là cơ hội để thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” một cách sâu sắc, cụ thể nhất. Hiếm có dân tộc nào như dân tộc Việt Nam lại cô đọng thế ứng xử của mình trong 3 ngày đầu năm mới một cách cụ thể và hàm chứa nhiều ý nghĩa: “Mồng một Tết cha, mồng hai Tết mẹ, mồng ba Tết thầy”. Đó là sự kết hợp đậm đà giữa lối sống hiếu lễ với đạo đức “tôn sư trọng đạo” của các thế hệ người dân Việt. Đó đồng thời cũng là sự tiếp nối của lối sống theo đạo lý “Ăn quả nhớ người trồng cây”, “Uống nước nhớ nguồn”. Cũng từ lối sống trọng thầy, đạo đức “tôn sư trọng đạo”, tục xin chữ đầu xuân năm mới đã và đang trở thành nét đẹp văn hóa mang ý nghĩa xã hội rộng lớn, thể hiện truyền thống hiếu học, trọng chữ nghĩa của dân tộc từ xưa đến nay.

Trải qua thời gian, cùng với sự phát triển của xã hội, Tết cổ truyền cũng có nhiều thay đổi để phù hợp với nhịp sống. Xã hội cũng đã dần chấp nhận những thay đổi tưởng như bất di bất dịch. Tuy nhiên, giữa những biến chuyển không ngừng vẫn còn đó những giá trị bất biến về văn hóa và tinh thần, mà bất cứ người con đất Việt dù sống ở đâu, hoàn cảnh nào vẫn nhận ra và trân trọng.

Xuân đã gõ cửa từng nhà. Một cái tết sum vầy ấm áp bên gia đình còn gì ý nghĩa hơn.

An Ngân